Aile ve Boşanma Hukuku

Türk Medeni Kanunu boşanma sebeplerini özel sebepler (TMK 161-165) ve genel sebep (TMK 166) olarak iki başlık altında düzenler. Özel sebepler; zina (m.161), hayata kast / pek kötü veya onur kırıcı davranış (m.162), suç işleme ve haysiyetsiz hayat sürme (m.163), terk (m.164) ve akıl hastalığıdır (m.165).

Genel sebep olan evlilik birliğinin temelinden sarsılması (m.166/1), uygulamada en sık başvurulan boşanma sebebidir. Hâkim, ortak hayatı sürdürmelerinin kendilerinden beklenemeyecek derecede temelinden sarsıldığı kanaatine varırsa boşanmaya karar verir.

Anlaşmalı boşanma (m.166/3) için evliliğin en az bir yıl sürmüş olması, tarafların birlikte mahkemeye başvurması ya da bir eşin diğer eşin davasını kabul etmesi ve tarafların boşanmanın mali sonuçları ile çocukların durumu hakkında düzenlenecek protokolde mutabık kalmaları şarttır.

Velayet, ana-babanın çocuğun bakım, eğitim ve temsili konusundaki hak ve yükümlülüklerini ifade eder. Boşanma kararı verilirken hâkim, çocuğun velayeti konusunu da resen düzenler. Burada temel ölçüt, çocuğun bedensel, zihinsel, ruhsal, ahlaki ve toplumsal gelişimi açısından üstün yararıdır.

Yargıtay yerleşik içtihatlarında; küçük yaştaki çocuklar için 'anne bakım ve şefkatine muhtaçlık' kriteri esas alınmakla birlikte, son dönemde bu kalıbın esnetildiği ve her dosyada somut değerlendirme yapıldığı görülmektedir. Pedagog, psikolog ve sosyal çalışmacı raporları belirleyicidir.

Velayet kendisine bırakılmayan tarafın, çocukla kişisel ilişki kurma hakkı korunur. Hâkim; çocuğun yaşı, eğitim durumu, tarafların ikametgâhları arasındaki mesafe gibi etkenleri dikkate alarak hafta sonu, dini bayram ve yarı yıl tatili düzenlemelerini içeren bir program oluşturur.

Türk hukukunda dört nafaka türü vardır: Tedbir nafakası (dava süresince), yoksulluk nafakası (boşanma sonrası eşe), iştirak nafakası (çocuğa) ve yardım nafakası (kanunda sayılan yakın hısımlar arasında). Her birinin koşulları farklıdır.

Yoksulluk nafakası, boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek tarafın diğer taraftan, mali gücü oranında ve kusuru daha ağır olmamak kaydıyla istenebilir (TMK 175). Süresizdir; ancak yeniden evlenme, ölüm, yardıma muhtaç olmaktan kurtulma veya haysiyetsiz hayat sürme hallerinde kaldırılır.

İştirak nafakası, çocuğun bakım ve eğitim giderlerine velayetin verilmediği tarafın katkısıdır. Çocuk reşit olana kadar devam eder; eğitim hayatı sürdüğü sürece, çocuğun talebiyle uzatılabilir (TMK 328/2). Miktar her yıl yeniden değerleme oranında kendiliğinden artar (TMK 176/4).

1 Ocak 2002 sonrasında evlenen çiftler için yasal mal rejimi, edinilmiş mallara katılma rejimidir (TMK 218). Bu rejimde eşler, evlilik süresince edindikleri malların değerinin yarısı üzerinde alacak hakkına sahiptir. Kişisel mallar paylaşıma dahil değildir.

Mal rejimi, boşanma davasının açıldığı tarih itibarıyla sona erer (TMK 225). Tasfiye, ayrı bir davayla görülür; boşanma davasıyla birlikte açılabilirse de hüküm boşanmanın kesinleşmesinden sonra verilir. Değer tespitinde tasfiye anındaki sürüm değeri esas alınır.

Eşlerden biri, mal rejimi sona ermeden önce mallarını üçüncü kişilere muvazaalı olarak devretmişse, diğer eş bu işlemlerin iptalini ve değerlerinin tasfiyeye dahil edilmesini isteyebilir (TMK 229).