Ceza Hukuku

Bir suç şüphesiyle başlayan ceza yargılaması, savcılığın soruşturma aşamasıyla başlar. Bu aşamada şüphelinin ifadesi alınır, deliller toplanır, gerekirse arama, el koyma, gözaltı gibi tedbirler uygulanır. Soruşturma gizlidir ve şüphelinin müdafii dosyayı inceleme hakkına sahiptir.

İfade verme sırasında şüphelinin susma hakkı (CMK 147), kendisini suçlayıcı beyanda bulunmama hakkı ve müdafi yardımından yararlanma hakkı vardır. Bu hakların kullanılması, suçun ikrarı anlamına gelmez ve aleyhe yorumlanamaz.

Yakalama ve gözaltı süresi kural olarak 24 saattir; toplu suçlarda ek üç güne kadar uzatılabilir. Bu süreler sonunda kişi serbest bırakılmaz ise hâkim önüne çıkarılmalı, tutuklama veya adli kontrol kararı verilmelidir.

Tutuklama, ceza muhakemesinin en ağır koruma tedbiridir. CMK 100 uyarınca tutuklama kararı için kuvvetli suç şüphesinin varlığını gösteren somut deliller ve bir tutuklama nedeni (kaçma şüphesi, delillerin karartılması şüphesi, kanunda sayılan katalog suçlardan birinin işlendiğine dair kuvvetli şüphe) bulunmalıdır.

Adli kontrol (CMK 109); yurt dışına çıkış yasağı, konutu terk etmeme, belirli bölgelere gitmeme, periyodik imza atma, elektronik kelepçe gibi tutuklamaya alternatif tedbirleri kapsar. Tutuklama yerine adli kontrol uygulanması, oranlılık ilkesi gereği daha az kısıtlayıcı tedbir olarak tercih edilmelidir.

Tutukluluğun azami süresi, ağır ceza mahkemesinin görevine giren suçlarda 1 yıldır ve gerekli görüldüğünde uzatma süreleri ile birlikte 2 yıla kadar çıkabilir. Ağırlaştırılmış hapis cezasını gerektiren suçlar için bu süre 5 yıla kadar uzatılabilir.

Savcılık tarafından düzenlenen iddianamenin mahkeme tarafından kabulü ile kovuşturma aşaması başlar. Sanık, duruşmaya bizzat veya müdafii aracılığıyla katılabilir. Yargılama, sözlü ve doğrudan doğruyalık ilkeleri çerçevesinde yürütülür.

Sanığın savunması, duruşmanın merkezinde yer alır. Müdafi, soruşturma evresinde alınan ifadeler ile sanığın duruşmadaki savunmasını karşılaştırarak çelişkilere dikkat çeker, lehte tanıkları dinletir, hukuka aykırı delillere itiraz eder.

Hüküm; mahkumiyet, beraat, ceza verilmesine yer olmadığı, davanın düşmesi, davanın reddi veya güvenlik tedbirine hükmedilmesi şeklinde olabilir. Karar gerekçeli olarak yazıldıktan sonra tebliğ edilir ve istinaf süresi tebliğden itibaren işlemeye başlar.

5275 sayılı İnfaz Kanunu, mahkumiyet hükümlerinin nasıl çektirileceğini düzenler. Kapalı cezaevi, açık cezaevi, denetimli serbestlik ve koşullu salıverme rejimleri vardır. Suç türü ve mahkumiyet süresine göre uygulanacak rejim değişir.

Koşullu salıverme, mahkumiyet süresinin yarısı veya üçte ikisinin (suçun niteliğine göre) iyi halle çekilmesi şartına bağlıdır. Denetimli serbestlik tedbiri, koşullu salıvermeye 1-3 yıl kala uygulanabilir.

Ceza zamanaşımı (TCK 68), dava zamanaşımı (TCK 66) ile karıştırılmamalıdır. Dava zamanaşımı dolduğunda kamu davası açılamaz; ceza zamanaşımı dolduğunda ise hükmolunmuş ceza infaz edilemez.