Velayet Kimde Kalır? Mahkemenin Değerlendirme Kriterleri

Türk Medeni Kanunu'nun 182. maddesi uyarınca boşanma halinde hâkim, çocuğun velayetini ana-babadan birine verir. Belirleyici ölçüt, Birleşmiş Milletler Çocuk Hakları Sözleşmesi'nin 3. maddesinde de yer alan çocuğun üstün yararı ilkesidir.

Hâkim; çocuğun yaşı, cinsiyeti, eğitim durumu, sağlık ihtiyaçları, ana-babasıyla duygusal bağı, ana-babanın ekonomik ve sosyal durumu, alışkanlıkları, çocuğa ayırabilecekleri zaman, yaşam çevresi gibi unsurları birlikte değerlendirir.

Yargıtay'ın yerleşik içtihadına göre 0-3 yaş arası çocuklarda anne bakımına duyulan ihtiyaç gözetilerek velayet kural olarak anneye verilir. Anne bakımının çocuğa zarar verdiği ispatlanmadıkça bu yaş grubunda velayetin babaya verilmesi istisnaidir.

İdrak çağındaki (genellikle 8 yaş üzeri) çocukların görüşü pedagog/uzman aracılığıyla alınır. Çocuğun görüşü bağlayıcı değildir; ancak üstün yararının belirlenmesinde önemli bir gösterge sayılır.

Boşanmada kusurun ağırlığı, doğrudan velayet sebebi değildir. Eşin kusurlu olması, çocuğun bakımı ve eğitimine olumsuz yansıyorsa dikkate alınır (örneğin alkol/uyuşturucu bağımlılığı, şiddet eğilimi).

Velayet kendisine verilmeyen ebeveynin, çocukla kişisel ilişki kurma hakkı vardır (TMK m.182/2; m.323). Görüşme günleri, yarıyıl tatilleri ve dini bayramların paylaşımı kararda ayrıntılı belirlenir. Koşullar önemli ölçüde değiştiğinde velayetin değiştirilmesi davası açılabilir (TMK m.183).