Hak İhlalinde Anayasa Mahkemesi Bireysel Başvuru

Anayasa'nın 148. maddesi ve 6216 sayılı Kanun çerçevesinde herkes, Anayasa'da güvence altına alınmış temel hak ve özgürlüklerinden, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi kapsamındaki herhangi birinin kamu gücü tarafından ihlal edildiği iddiasıyla Anayasa Mahkemesi'ne başvurabilir.

Başvuru için ön koşullar: ihlalin kamu gücü tarafından gerçekleştirilmiş olması, başvurucunun mağdur sıfatına sahip olması ve olağan kanun yollarının tüketilmiş olması. Olağan kanun yollarının tüketilmesi şartı, AİHM ile uyum amacıyla katı yorumlanır.

Başvuru süresi 30 gündür ve olağan kanun yolu tüketildikten sonra, son kararın tebliğinden veya öğrenildiği tarihten itibaren işlemeye başlar. Mücbir sebep veya gözaltında bulunma gibi haller dışında bu süre kesindir.

Başvuru, AYM'nin internet sitesi üzerinden elektronik ortamda yapılır. Başvuru harcı vardır; adli yardım talebiyle harçtan muaf tutulma mümkündür. Başvuruda; ihlal edilen hak, kamu gücü işlemi, mağduriyet ve istenen tazminat detaylı şekilde yer almalıdır.

AYM önce kabul edilebilirlik incelemesi yapar. Açıkça dayanaktan yoksun, başvuru yolları tüketilmemiş veya süre aşımı bulunan başvurular kabul edilmez. Kabul edilen başvurularda esas inceleme yapılır.

İhlal kararı verildiğinde AYM; ihlalin sonuçlarını ortadan kaldırmak için yeniden yargılama, tazminat veya başka tedbirlere hükmedebilir. Yeniden yargılama kararı verilmesi halinde, ilgili mahkeme dosyayı yeniden ele almak zorundadır.

AYM bireysel başvuru kararları, AİHM'e başvurudan önce mutlaka tüketilmesi gereken bir iç hukuk yoludur. AİHM, Hasan Uzun-Türkiye kararından bu yana AYM bireysel başvurusunu etkili bir iç hukuk yolu olarak kabul etmektedir.